Wizerunek króla Jana III Sobieskiego zdobi polski banknot o najwyższym nominale – 500 zł. Choć w obiegu funkcjonuje od 2017 roku, dla wielu osób pozostaje wciąż zagadką. Co kryje ten banknot, dlaczego został wprowadzony i jakie zabezpieczenia czynią go niemal niemożliwym do podrobienia?
Kto jest na banknocie 500 zł?
Na banknocie o nominale 500 zł znajduje się portret Jana III Sobieskiego, jednego z najwybitniejszych królów Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Jego sylwetka została wybrana jako symbol potęgi i znaczenia państwa polsko-litewskiego w XVII wieku. Sobieski to nie tylko zwycięzca spod Wiednia i Chocimia, ale też inteligentny polityk i odważny dowódca wojskowy.
Banknot z jego wizerunkiem to kontynuacja serii „Władcy Polski”, zaprojektowanej przez wybitnego grafika Andrzeja Heidricha. Seria ta obejmuje banknoty z Mieszkiem I (10 zł), Bolesławem Chrobrym (20 zł), Kazimierzem Wielkim (50 zł), Władysławem Jagiełłą (100 zł) i Zygmuntem I Starym (200 zł).
Portret Jana III Sobieskiego umieszczono na awersie, a jego profil zaczerpnięto z medalionu koronacyjnego z 1676 roku. Król spogląda w stronę rodowego herbu Janina, a po jego prawej stronie widnieje szyszak husarski – symbol jego militarnego geniuszu.
Jak wygląda banknot 500 zł?
Banknot 500 zł został zaprojektowany z myślą o estetyce, funkcjonalności i nowoczesnych zabezpieczeniach. Ma wymiary 150 x 75 mm, co czyni go największym polskim banknotem. Jego rozmiar, większy o 4% od banknotu 200 zł, ułatwia rozpoznanie osobom niewidomym i niedowidzącym.
Dominuje w nim paleta barw: szarobrązowy, błękit, granat, bordo oraz zieleń. Całość utrzymana jest w stonowanym, eleganckim stylu. Na rewersie banknotu znajduje się orzeł w koronie z XVII wieku oraz wyraźny, choć subtelny rysunek pałacu w Wilanowie – rezydencji wybudowanej przez króla Sobieskiego.
Na banknocie 500 zł po raz pierwszy wykorzystano aż tak zaawansowane zabezpieczenia, czyniące go jednym z najlepiej chronionych środków płatniczych w Europie.
Dlaczego wprowadzono banknot o nominale 500 zł?
Decyzja o wprowadzeniu banknotu 500 zł zapadła w odpowiedzi na dynamiczny wzrost zapotrzebowania na gotówkę o wysokim nominale. W latach 2011–2016 wartość gotówki w obiegu wzrosła o 60%, a wartość banknotów aż o 68,2%. Tylko banknoty 200-złotowe stanowiły w pewnym momencie 27% całej gotówki będącej w obiegu.
Koszty drukowania, transportu i przechowywania banknotów o niskim nominale są znacznie wyższe, dlatego NBP oszacował roczne oszczędności z tytułu wprowadzenia banknotu 500 zł na około 37 mln zł. Dodatkowo 95% tej kwoty zasila budżet państwa.
Banknot pełni również funkcję strategicznej rezerwy gotówkowej w skarbcach Narodowego Banku Polskiego oraz w kasach banków komercyjnych. Choć pojawia się w regularnym obiegu, niektóre bankomaty wciąż go nie obsługują, a sprzedawcy niechętnie wydają z niego resztę.
Jakie zabezpieczenia chronią banknot 500 zł?
Banknot 500 zł wyposażono w najnowocześniejsze zabezpieczenia, które czynią jego podrobienie niemal niemożliwym. Elementy te wykorzystują zaawansowane technologie optyczne, mikrodruk oraz specjalne farby.
Efekt kątowy
W prawym górnym rogu banknotu znajduje się oznaczenie „500”, które zmienia kolor w zależności od kąta patrzenia – od jasnego do ciemnego. Z kolei po lewej stronie portretu, w herbowej tarczy, widoczne są prostokątne pola, które również zmieniają się przy poruszaniu banknotem.
Szyszak husarski
Po prawej stronie twarzy króla umieszczony jest szyszak husarski. To jeden z najbardziej efektownych elementów graficznych banknotu. Wykonany farbą zmienną optycznie, zmienia barwę z zielonej na niebieską, a przy poruszaniu banknotem tworzy wrażenie ruchu – jakby po powierzchni szyszaka spływały krople wody.
Nitka zabezpieczająca
Przez całą szerokość banknotu przebiega nitka okienkowa, której barwa mieni się z niebieskiej na zieloną. Wzór spirali na nitce przypomina poruszającą się żmiję, co sprawia, że podrabianie tego elementu jest wyjątkowo trudne.
Znak wodny i opalizująca farba
Pod światło można dostrzec znak wodny w postaci portretu Jana III Sobieskiego oraz liczby „500”. Dodatkowo zastosowano farbę opalizującą, która w zależności od kąta patrzenia staje się złota lub niemal niewidoczna.
Druk wypukły i mikrodruk
Niektóre napisy i linie na banknocie są lekko wypukłe – można je wyczuć pod palcami. Dodatkowo na powierzchni banknotu znajduje się mikrodruk, czyli bardzo drobne napisy i wzory, widoczne tylko pod lupą.
Jak rozpoznać autentyczność banknotu 500 zł?
Aby upewnić się, że banknot 500 zł jest oryginalny, warto zwrócić uwagę na kilka elementów jednocześnie. Najlepiej sprawdzić go pod światło, poruszać nim pod różnymi kątami oraz dotknąć wypukłych fragmentów.
W szczególności zaleca się weryfikację następujących zabezpieczeń:
- oznaczenia nominału zmieniającego barwę (efekt kątowy),
- znaku wodnego z portretem i liczbą „500”,
- szyszaka husarskiego, który zmienia kolor i efekt wizualny,
- nitki zabezpieczającej przebiegającej przez banknot,
- elementów graficznych recto-verso (korona widoczna pod światło),
- farby opalizującej odbijającej światło tylko pod odpowiednim kątem.
Jeśli banknot wydaje się podejrzany, najlepiej udać się do najbliższego banku, gdzie możliwe jest sprawdzenie jego autentyczności za pomocą specjalnych urządzeń.
Jak Polacy korzystają z banknotu 500 zł?
Z badań przeprowadzonych przez NBP wynika, że tylko 7% Polaków miało w rękach banknot 500 zł w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Najczęściej był on wykorzystywany do zakupów, przechowywania oszczędności lub rozmiany na niższe nominały.
Wśród najpopularniejszych zastosowań banknotu 500 zł znalazły się:
- zakupy w sklepach i punktach usługowych (55,9%),
- przechowywanie jako forma oszczędności (12,9%),
- rozmiana na mniejsze nominały (9%),
- dodatek do kolekcji (9%),
- prezent (6,9%),
- depozyt w banku (1,9%).
Choć banknot 500 zł jest rzadko spotykany w codziennym obiegu, warto znać jego wygląd i zabezpieczenia. Może się bowiem zdarzyć, że przyjmując go jako zapłatę, będziemy musieli samodzielnie ocenić jego autentyczność.
Co warto wiedzieć o autorze banknotu?
Autorem projektu banknotu 500 zł jest Andrzej Heidrich, zmarły w 2019 roku grafik, ilustrator książek i projektant znaczków pocztowych. To on odpowiada za wygląd całej serii „Władcy Polski”. Jego projekty wyróżniają się ogromną dbałością o detale, historyczną dokładnością i artystycznym kunsztem.
Heidrich zaprojektował również banknoty o nominałach 10, 20, 50, 100 i 200 zł, które od lat są w powszechnym obiegu. Dzięki jego twórczości polska waluta zyskała nie tylko nowoczesne zabezpieczenia, ale też wysoką wartość estetyczną i kulturową.
Co warto zapamietać?:
- Banknot 500 zł z wizerunkiem Jana III Sobieskiego wprowadzono w 2017 roku jako część serii „Władcy Polski”.
- Wymiary banknotu to 150 x 75 mm, co czyni go największym polskim banknotem, a jego wprowadzenie przynosi oszczędności szacowane na 37 mln zł rocznie.
- Banknot 500 zł wyposażono w zaawansowane zabezpieczenia, takie jak efekt kątowy, szyszak husarski, nitka okienkowa oraz znak wodny.
- Jedynie 7% Polaków miało w rękach banknot 500 zł w ciągu ostatnich 12 miesięcy, a najczęściej używany był do zakupów (55,9%).
- Projektantem banknotu jest Andrzej Heidrich, który stworzył również inne banknoty z serii „Władcy Polski”, łącząc nowoczesne zabezpieczenia z estetyką.
